Πριν ακόμη γεννηθεί ένα παιδί, αρχίζει ήδη να υπάρχει μέσα στη φαντασία των γονιών του. Το ονειρευόμαστε, το φανταζόμαστε, το τοποθετούμε στο μέλλον. Σκεφτόμαστε πώς θα είναι ο χαρακτήρας του, τι δυνατότητες θα έχει, τι ζωή θα ζήσει. Οι προσδοκίες γεννιούνται φυσικά και αυθόρμητα. Είναι ένας τρόπος να αγαπάμε το παιδί πριν ακόμη το γνωρίσουμε.
Οι Τρεις Διαστάσεις του Παιδιού
Υπάρχουν τρεις διαστάσεις του παιδιού που μας βοηθούν να το κατανοήσουμε καλύτερα:
- Το Φανταστικό Παιδί: Είναι αυτό που πλάθουμε μέσα μας, το παιδί των ονείρων και των επιθυμιών μας.
- Το Συμβολικό Παιδί: Είναι εκείνο που ντύνεται με λέξεις και ρόλους – «ο καλός μαθητής», «η ευαίσθητη», «ο δύσκολος» – και εντάσσεται στις οικογενειακές και κοινωνικές προσδοκίες.
- Το Πραγματικό Παιδί: Αυτό που έχουμε απέναντί μας, με τον δικό του ρυθμό, τις ιδιαιτερότητές του και τη δική του επιθυμία, που συχνά δεν ταυτίζεται με όσα είχαμε φανταστεί.
Αυτές οι τρεις διαστάσεις δεν υπάρχουν χωριστά· συνυπάρχουν καθημερινά μέσα στη σχέση μας με το παιδί. Και ακριβώς σε αυτό το σημείο γεννιέται το ζήτημα των προσδοκιών.
Η Δύναμη των Προσδοκιών: Στήριγμα ή Πίεση;
Οι προσδοκίες κινούνται ανάμεσα σε αυτό που φανταζόμαστε, σε αυτό που λέμε και σε αυτό που πραγματικά είναι το παιδί. Μπορούν να λειτουργήσουν ως στήριγμα, αλλά μπορούν και να μετατραπούν σε πίεση, ανάλογα με το πώς τις βιώνει το ίδιο.
Η Θετική Πλευρά: Πίστη και Ενθάρρυνση
Οι προσδοκίες δεν είναι από μόνες τους αρνητικές. Αντίθετα, αποτελούν βασικό στοιχείο της ψυχικής ανάπτυξης:
- Ένα παιδί χρειάζεται να νιώθει ότι οι γονείς του πιστεύουν σε αυτό.
- Η πίστη και η ενθάρρυνση λειτουργούν ως εσωτερικό στήριγμα.
- Μέσα από τις προσδοκίες μεταφέρονται αξίες (επιμονή, υπευθυνότητα, σεβασμός) που βοηθούν το παιδί να οργανώσει τη σχέση του με τον κόσμο.
Η Σύνθετη Πλευρά: Όταν η Προσδοκία γίνεται Πίεση
Το ζήτημα γίνεται πιο σύνθετο όταν το παιδί αισθάνεται ότι πρέπει να ανταποκριθεί όχι μόνο στις δικές του δυνατότητες, αλλά κυρίως στα άγχη, στις ματαιώσεις ή στα ανεκπλήρωτα όνειρα των γονιών του.
Η σύγκριση με άλλα παιδιά, η διαρκής έμφαση στην επίδοση και η ανάγκη για τελειότητα μπορούν να δημιουργήσουν άγχος και να επιβαρύνουν τη σχέση.
Το Ουσιαστικό Στοιχείο της Γονεϊκότητας
Ίσως το πιο ουσιαστικό στοιχείο της γονεϊκότητας είναι η ικανότητα να διακρίνουμε τι ανήκει στο παιδί και τι σε εμάς.
- Να μπορούμε να παρατηρούμε χωρίς βιασύνη.
- Να αναγνωρίζουμε το δικό μας άγχος.
- Να αντέχουμε ότι το παιδί μας δεν είναι προέκτασή μας, αλλά ένα ξεχωριστό πρόσωπο.
Οι προσδοκίες μπορούν να γίνουν γόνιμο έδαφος, αρκεί να συνοδεύονται από εμπιστοσύνη και αποδοχή — αφήνοντας χώρο στο παιδί να μας εκπλήσσει.
Δανάη Κωτίδου
Κλινική ψυχολόγος